Rozmowa · Szesnaście dni najzimniejszego kwietnia

Spoglądasz na znajomą ci już czarno-białą tęczę. Książka ciąży ci w dłoniach.

Zacznij czytać.

Zimną, obojętną prozą opisuje autorka scenę z jugo-graadzkich zamieszek lat dwudziestych. Młodzi przewracają powozy motorowe i podpalają śmietniki. Po chwili pojawiają się opancerzeni gwardziści i rozpędzają ich ciosami pałek...

Zamieszki jugo-graadzkie miały miejsce w latach 27-29, a ich przyczyną były niepokoje na tle etnicznym oraz represyjne metody ich tłumienia przez stan. Wydarzenia te uważane są często za zakończenie krótkiego okresu liberalizacji znanego jako Jugo-Graadzka Wiosna. Jak wszystkie takie chwile w historii, często jest upamiętniana w sztuce i literaturze.

W czasie kiedy napięcia etniczne osiągają apogeum, dwójka młodych kochanków spotyka się na ulicy. Jakimś cudem pośród tego chaosu udaje im się chwycić za ręce i spojrzeć sobie w oczy.

Co się dzieje później?

Dalsza lektura sprawi ci fizyczny ból. Jesteś tego pewien?

A, jebać. Do dzieła. Nie będzie to gorsze od tego, co już w życiu miałeś okazję czuć.

Przeczytaj jeszcze dziesięć stron...

Angażują się w krótki i nieco niezręczny romans, aby ostatecznie zdradzić się nawzajem i utonąć w absurdzie graadzkiej rzeczywistości. Mężczyzna całkowicie odrzuca swoje dawne życie i zostaje optykiem...

Codziennie dźwiga kierat pracy w fabryce polifabrykatów Lenka. Szczęście i poczucie spełnienia były mu obce przez całe życie, więc... ostatecznie pozostaje mu co najwyżej oddanie się swemu rzemiosłu.

A kobieta?

Kobieta spędza kolejnych kilka dekad jako robotnica w zakładzie przetwórstwa ryb Sosnovor. Ich fetor powoli przenika na stałe jej włosy i skórę... podczas gdy jej marzenia umierają. Jedno po drugim.

Wspomnienie o ich krótkim spędzonym wspólnie czasie dręczy dawnych kochanków bez ustanku aż do końca ich dni... Lata mijają w samotności. Ich ciała stają się coraz bardziej zniszczone.

Czemu ja nie mogę odłożyć tej książki?

Kiedy umierają, leżąc wśród brudnej pościeli, ich ostatnie myśli przepełnione są goryczą.

Dobre. Zajebiste to było.

To okropne...

Nie. Nie poddam się graadzkiemu realizmowi.

Dokonał pan dzisiaj słusznego życiowego wyboru, szanowny panie.

[Odłóż książkę].

Spójrz na tylną okładkę.

Większość tylnej okładki zajmuje czarno-biała fotografia autorki...

Jak ona wygląda?

Wygląda na nim, jakby miała trzydzieści kilka lat; mimo to jednak spogląda na ciebie oczami smutnej, starej kobiety.

Trzymasz w dłoniach książkę „Szesnaście dni najzimniejszego kwietnia” autorstwa Jekartiny Dahl. Na okładce widnieją betonowe budynki, nad którymi rozpościera się czarno-biała tęcza.

Wydaje się ciężka.

To prawda. Książka wydaje ci się dziwnie wręcz ciężka, jakby okładkę zrobiono z ołowiu...

W Graadzie robią takie rzeczy.

Jak gruba jest w ogóle ta książka?

Kartkujesz książkę. Papier jest cieńszy, niż z początku sądziłeś, a czcionka mała i zwarta. Całość ma niemal 600 stron.

Prawdziwa sztuka jest trudna i nieprzystępna. Gdyby lektura nie zdawała ci się równie trudna, co zapasy z pragnącym popełnić samobójstwo niedźwiedziem, znaczyłoby to, że nie czytasz nic wartościowego.

Ich szczęście jest ulotne. To okrutny żart. Absurd kraju, w jakim żyją, całkowicie ich przygniata – ostatecznie zdradzają się nawzajem. Ona zostaje urzędniczką „reżimu”, on zaś optykiem w Ferdydyrke. Koniec.

Nie brzmi to aż tak źle...

Początek książki to opis etnicznych niepokojów, jakie objęły Jugo-Graad. Porozbijanych okien i skrzynek pocztowych, przewracanych i podpalanych powozów motorowych...

Czarny dym unosi się nad nakrapianym kroplami czerwonoszarej krwi. Do tłumienia zamieszek wezwani zostali zbrojeni i ciężko opancerzeni gwardziści...

W czasie kiedy napięcia etniczne osiągają apogeum, dwójka młodych kochanków spotyka się na ulicy. Jakimś cudem pośród tego chaosu udaje im się chwycić za ręce i spojrzeć sobie w oczy.

Nie brzmi to aż tak źle...

Co się dzieje później?

Autorka przedstawia w szczegółowy do bólu sposób warunki socjoekonomiczne, które wyprowadziły lud Jugo-Graadu na ulice: stulecia upokorzeń i rozpaczy. I właśnie podczas tych zamieszek spotyka się dwójka młodych ludzi...