Rozmowa · Trant Heidelstam

„Dzień dobry! Bo czyż nie jest dobry?” – kiwa na powitanie, uśmiechając się.

[Odejdź].

„Co jest takiego fascynującego w starym, pustym budynku?”

„Aha! Rzecz w tym, że to nie jest zwykły stary, pusty budynek!” – podnosi dłoń do oczu, by zasłonić się przed kłującymi igiełkami deszczu. Wszyscy czterej odwracacie się, by podziwiać mural.

„Niewiele osób wie, że tu mieścił się kiedyś dział BiR Feld Electrical. A Feld, które sprzedaje teraz głównie wkłady atramentowe, było głównym graczem w czasie boomu cybernetycznego na przełomie wieków”.

„Zaraz, co to jest BiR?”

„Chwilka. Co to jest dział BiR?”

„Proszę wybaczyć, to skrótowiec od »badań i rozwoju«, wyszedł już z użycia” – uśmiecha się pogodnie, uwydatniając przylegające do oczu zmarszczki.

„Więcej powie panu pewnie skrót BiRT – badania i rozwój technologiczny”.

Mea culpa! Tego skrótu też nie znasz. Ten gość to chodząca... encyklopedia.

Spójrz na górujący nad wami budynek.

Wygląda na stary i zniszczony; nad jego kamienno-metalowym trupem pastwią się mewy. Zawalony dach został opanowany przez krzewy. Na zniszczonym parapecie uwił sobie gniazdo jakiś ptak.

„Nie wydaje mi się, żebym słyszał kiedykolwiek o Feld Electrical”. (Przejdź dalej).

„I nic dziwnego. Przetrwał jedynie jako producent wkładów atramentowych i ferrotaśmy” – poprawia swoją marynarkę.

„Zaczynali jako firma elektroniczna w Königstein dwa stulecia temu. Po agresywnym wejściu na revacholski rynek Feld stało się globalnym graczem w rozwijającej się branży elektroniki osobistej epoki przedrewolucyjnej”.

„Jednak Tricentennial pokonywało ich na polu maszyn biznesowych” – wskazuje na budynek. „Ale Feld miało asa w rękawie. A raczej pracowało nad asem w rękawie...” – szczerzy się. „Przenośnie mi się mieszają”.

„Bardzo ciekawe. Wróćmy do tego później”.

„Właśnie tutaj, w Martinaise – być może w tym właśnie budynku – powstał prototyp...” – urywa w połowie zdania, zorientowawszy się, że nie słuchasz.

„I czym był ten as?”

„Właśnie tutaj, w Martinaise – być może w tym właśnie budynku – powstał prototyp...” – robi przerwę dla zwiększenia dramatyzmu – „...komputera taśmowego”.

„Komputera taśmowego?”

„Mhm. Elegancki składany mechanizm pełen rolek i szpul ferrotaśmowych. Wystarczająco przenośny, by można go zabierać do domu, rewolucja w dziedzinie maszyn biznesowych z potencjałem dostępności dla przeciętnego konsumenta”.

„Był to przełom inżynieryjny, jakiego po dziś dzień nie osiągnęły współczesne giganty, takie jak Rehm, ICN czy ZAMM” – szczerzy się, podziwiając wypowiedź, którą właśnie sformułował.

Staje twarzą do wiatru, przyjmując coś w rodzaju pozy bojowej.

„Co się stało?”

„Otóż to, co mogło się stać?”

„Rewolucja?” – odpowiada chłopiec i wyciera nos rękawem.

„Niestety, ich ambitny projekt nigdy nie trafił na rynek” – kiwa głową. „Przenosiny Feld do Revacholu przyniosły niepożądany efekt. Rząd rewolucyjny upłynnił ich aktywa i przywłaszczył sobie te niezwykle zaawansowane prototypy. Przejął je prawdopodobnie z tego budynku... albo z jednej z przyległych ruin” – przerywa, wskazując na inny budynek, po czym ciągnie dalej:

„Wszystko to powstało z inicjatywy Felda, nawet promenada. Wild Pines zbudowało Martinaise jako ośrodek dla kierownictwa średniego szczebla, a Feld zabudowało tę część miasta dla BiR-u”.

„Co rewolucjoniści zrobili z tymi zaawansowanymi komputerami taśmowymi?”

„Wykorzystywali je w łączności wojskowej” – wyjaśnia, gdy jego syn patrzy w górę, w znudzeniu przygryzając róg swojej kolorowanki z motywem smoka. „Ale także do sporządzania i przesyłania komunikatów prasowych. Najznamienitszy przykład to Le Décret de Mars”.

„A co to było?”

„Co to był Dekret marcowy? Mam tu na myśli transmisję radiową przesłaną do agencji informacyjnych i władz poszczególnych państw przez nowo utworzoną Komunę Revacholską 7 marca roku drugiego”.

Niedługo obowiązujący fundament prawny dla niedługo istniejącej utopii.

„To naprawdę piękny tekst. Moja znajoma wokalistka i autorka tekstów, Charette, na swojej inspirowanej polityką płycie – »Bons baisers d'Insulinde« – nazwała go erotykiem pod adresem Revacholu. Warto się z tym tekstem zapoznać. Znajdzie go pan w każdej revacholskiej bibliotece”.

„Chciałem, żeby Mikael nauczył się go na pamięć” – spogląda na syna, który zaczyna chichotać, chowając twarz za książką. „Z naciskiem na chciałem. Ktoś tu był zbyt zainteresowany smokami, żeby się do tego przyłożyć”.

Dzieciak rzuca okiem na zielono-srebrnego smoka na okładce książki. Zapomniał już o tej części dyskusji.

„Co się stało z inżynierami, z pracownikami firmy?”

„Och, obawiam się, że dla chłopaków nie skończyło się to dobrze” – znów się uśmiecha, jak gdyby osobiście odpowiadał za ten kiepski finał zdarzeń. „Ale to historia nieco zbyt mroczna dla mojego Mikaela. Gdyby zamiast tego zechciał pan spytać o komputery taśmowe...”

Ma na myśli to, że „chłopaki” zostały zastrzelone przez komunistów. Bo były z burżuazji.

(Odwróć się do Mikaela). „Chce przez to powiedzieć, że wszyscy dostali po kulce w łeb, bo byli z burżuazji. Wiesz, co to jest burżuazja?”

„Ależ proszę pana!” – wydaje się zawiedziony. „Mówiłem, że ten rozdział historii nie znajduje się jeszcze w strefie zainteresowań Mikaela. Prosiłbym, żeby pana język to uwzględniał”.

Zdezorientowany chłopiec spogląda najpierw na ciebie, a później z powrotem na swojego ojca.

(Odwróć się do Mikaela). „Chce przez to powiedzieć, że wszyscy zostali zabici przez komunistów”.

„Komputery taśmowe. Rozumiem”.

„Komputery taśmowe” – przytakuje, a wiatr tarmosi jego marynarkę.

Chwila. Czy on właśnie powiedział, że powinniśmy ot tak pominąć wybryki rewolucjonistów?

„Jak działały te komputery taśmowe?”

„Tak właściwie to nikt nie wie. Nikt nie wie nawet, jak wyglądałby komputer składający się wyłącznie z taśmy! Mówi się jednak, że były bardzo eleganckie – wymyślny, kosmiczny sprzęt z przełomu wieków...” – unosi palec, przypominając sobie coś.

Oho, szykuj się!

„Dziesięć lat temu parałem się trochę... freelancerką, tak można by powiedzieć. Byłem specjalnym konsultantem podczas wystawy we vredefordzkim Centrum Wompty-Dompty-Dom, w Oranje. Pojawiły się te same pytania i toczyliśmy długie dyskusje z Paulem Ockermannem, ówczesnym głównym kustoszem – to było zanim bliźniacy Keith i Guy Joost dołączyli do zespołu – próbując...”

Chwila. Czy on właśnie powiedział Centrum Wompty-Dompty-Dom?

Tak! Powiedział Centrum Wompty-Dompty-Dom, jakby było to najnormalniejsze określenie pod słońcem.

Co to, do cholery, jest Centrum Wompty-Dompty-Dom? I kim, u diabła, są Keith i Guy Joost?!

To wszystko lalusiowate bzdety dla zniewieściałych pajaców!

„Dobrze. Wróćmy do... Na czym stanęliśmy? Chyba na komputerach taśmowych”.

„Tak, komputery taśmowe. I Feld Electrical”.

„No dobrze. Centrum Wompty-Dompty-Dom? Paul Ockermann? Keith i Guy Joost? O czym pan mówi?”

„Centrum Sztuki Współczesnej Wompty-Dompty-Dom” – no i znów padają te słowa. „Sama wystawa inspirowana była lagermanowskim pojmowaniem pamięci, pełna różnych paralel, i dlatego główny kustosz Paul Ockermann postanowił...”

„Zmyśla pan to wszystko”. (Odwróć się do porucznika). „Kim, czy on to zmyśla?”