Rozmowa · René Arnoux

„Czystość śniegu zawsze przywodzi mi na myśl nieskazitelność ludzkiej duszy...” – spogląda na spadające płatki. „Jeśli człowiek ma zasady, rzecz jasna”.

Co sprawia, że ten stary żołnierz trzyma się tak dumnie?

Kiedy René odwraca się od ciebie do swojego partnera i z powrotem, medale na jego piersi postukują i błyszczą. Trzyma się prosto i wypina pierś, dumnie je demonstrując.

Ile ma tych medali?

Dwa. Większy ma kształt krzyża, a mniejszy przypomina słońce.

Spójrz na słońce.

Mała niebieska gwiazda wpisana w pomarańczowe słońce. Pod spodem widnieje napis Vaillance.

Zachodzące Słońce było odznaczeniem, którym wyróżniano doświadczonych żołnierzy służących w wojsku króla Frissela Pierwszego podczas rewolucji.

„Te medale” – wskaż na jego pierś. „Masz je za...”

„Za męstwo” – wtrąca.

To dla starego weterana trudny temat. Jego służba musiała obfitować w kontrowersyjne wydarzenia.

„Za męstwo?”

„Za spełnienie obowiązku w ogniu bitwy, za spojrzenie mojej śmiertelności prosto w oczy, gdy ludzie tacy jak obecny tu Gaston chowali się w krzakach i srali pod siebie...”

„Ocalił jakieś maudit książątko, które nieroztropnie spacerowało sobie po linii frontu w swoim złocie i jedwabiach”.

„Niech pan posłucha, René, może później będę chciał wysłuchać tej historii, ale na razie mam do omówienia ważniejsze sprawy”.

„Jak chcesz” – warczy na ciebie wyraźnie zirytowany, że mu przerwano. „O co więc chodzi?”

„Ocalił pan książątko?”

„To było w pierwszych miesiącach Rewolucji tutaj, w Revacholu. Niepokoje szerzyły się niczym nieokiełznany ogień. Maruderzy zajęli większą część Couron i robili się naprawdę zachłanni”.

„Król Frissel myślał, że może to wszystko zakończyć jednym decydującym uderzeniem” – stary karabinier przesuwa palcami po większym medalu. „Wysłał swojego kuzyna, Drysanta, by ten stłumił niepokoje”.

„Niestety, Drysant był bardzo młody, ale mało gniewny. Paradował na polu bitwy w fioletowej bluzie z aksamitu i piórami ukradzionymi chyba jakiejś papudze” – spluwa. „Nawet karabin miał pozłacany. Świecił z pięciu kilometrów. Wyobrażasz sobie podobne bałwaństwo?”

Rzeczywiście. To bardzo bałwańskie.

Naprawdę gardzi tym całym Drysantem.

„Bluza z fioletowego aksamitu” – stwierdza w zamyśleniu porucznik. „Kiepski z tego kamuflaż”.

„Żeby oszczędzić ci zbędnych i krwawych szczegółów: Drysant poprowadził nas przeciw partyzantom w Couron. I mówiąc »poprowadził«, mam na myśli rzucenie nas na przejęty obszar w jednym szeregu, jak plastikowe żołnierzyki, gdy on jechał z przodu na swoim wielkim gniadym rumaku”.

„Buntownicy byli szczwani. Pozwolili nam podejść bardzo blisko, zanim otworzyli ogień. Jednym słowem, to była rzeź”.

„Trzeba przyznać, że to cholernie sprytne”.

„Postrzelili mnie w lewe ramię i wylądowałem na ziemi. Powierzchowna rana, ale gdy się obracałem, obok mnie upadł książę. Pozbawiony dolnej szczęki”.

„Wtedy jego koń, oszalały od całego tego huku i zapachu prochu, nastąpił na moją nogę i strzaskał mi kolano” – klepie się po prawym udzie.

Sama myśl o tym jest bolesna.

Pozostań przy tej opowieści – weterani robią się po takich wspominkach sentymentalni. Możesz dowiedzieć się czegoś przydatnego.

„Strzaskane kolano... Ciekawe. A moglibyśmy wrócić do tego później i zająć się teraz pytaniami?”

„Uch...” – staruszek spogląda na ciebie wyraźnie zirytowany, że mu przerwano. „Dobra, tak, pewnie. Zadawaj te swoje pytania”.

„Rozumiem... I co pan wtedy zrobił?”

„Złapałem za rewolwer u boku i wypaliłem bestii w łeb. Wtedy nastał mrok”.

„Capitaine Arnoux – le fléau des chevaux!”

Zguba koni.

„Kiedy odzyskałem świadomość, było już po wszystkim” – ciągnie, ignorując wtręty swojego towarzysza. „Zostałem tylko ja i pozbawiony szczęki Drysant, rzężący na skąpanej we krwi ziemi obok mnie”.

„Ten gamoń odniósł liczne powierzchowne rany i stracił mnóstwo krwi, ale pomimo brakującej szczęki uparcie nie chciał umrzeć. Był twardszy, niż można było się spodziewać”.

„Zdarzały mi się gorsze rzeczy”.

„Szczerze wątpię...” – stwierdza oschle. „Złapałem więc tego kutafona i zacząłem się z nim czołgać. Aż nie znalazł nas Pięćdziesiąty Dziewiąty Oddział Kawalerii”.

„Jakimś cudem obydwaj przeżyliśmy. I ta pokraka bez szczęki przekonała Frissela, żeby dał mi medal, bo gdyby nie ja, zdechłaby w kałuży krwi, szczyn i gówna”.

„Był oficerem dowodzącym, a ja wypełniałem swoje obowiązki. Nic więcej. Nie powinni rozdawać za to medali...” – kręci głową. „Trzynaście miesięcy później otrzymałem »Słońce«. Za wzorową służbę. Nie warto się nad tym rozwodzić”.

Czujesz, że zbytnio to bagatelizuje – zrobił o wiele więcej, niż wymagała tego służba. Czyjakolwiek. W jego kręgosłupie, unoszącej się w oddechu piersi, żyje niezłomne poczucie własnej wartości.

Obowiązek, medale, honor, hierarchia dowodzenia. Podoba mi się ten gość. Nie jest mięczakiem. Nie lubię mięczaków.

„Chyba jest pan zbyt skromny, René”.

Stary karabinier stoi cicho niczym posąg. Mięśnie jego twarzy pozostają nieruchome.

„Monseigneur Modestie zapomniał dodać, że czołgając się, pokonał siedem kilometrów, zanim kawalerzyści znaleźli jego i Drysanta. Dwa dni później”.

„I targając na plecach zmasakrowanego półżywego księcia, zdołał jeszcze zamordować po drodze trzech buntowników”.

Czy w jego głosie pobrzmiewa... duma? Jest mocno ukryta, lecz – choć może sam jej nawet nie dostrzega – jednak jest.

„Imponujące. To dzięki ludziom takim jak René Revachol był niegdyś wielki”.

„Może, może, ale trzeba też mieć na uwadze...” – wskazuje medal w kształcie słońca na piersi Renégo – „...że nie dają takich każdemu, kto odbył służbę”.

„O nie, trzeba dać się postrzelić” – kiwa ochoczo głową. „Wielokrotnie. I trzeba mieć krew na rękach. Całe morze krwi”.

„Nie nadawaj o rzeczach, o których nie masz pojęcia, kapitulancie!” – uderza obcasem o podłoże. „»Powinność« to słowo, którego nigdy nie zrozumiesz”.

„Zaraz, jest pan chyba jednak odrobinę dumny z dokonań Renégo, co?”

„Zupełnie nie to miałem na myśli” – tłumi śmiech. „Ja wierzę w pokój, a takie krwawe wyczyny imponują tylko ludziom pokroju samego Renégo. Z pewnością nie mnie”.

Kłamie.

„I jak panu władzy się podoba ta historia?”

„Nie robi to na mnie wrażenia. Tyle bohaterskich czynów i co mu z tego przyszło? Nie, żeby wygrać, trzeba grać. Zadbać przede wszystkim o siebie”.

„To nie jest chyba dobry moment na wyrażenie opinii”. (Nachyl się bliżej). „Nie chcę ryzykować”.

„Bon dieu” – mamrocze pod nosem, kręcąc z wolna głową. „Chyba jesteście z Gastonem spokrewnieni. On też jest wielbicielem cykorii”.